Γνωρίζοντας

τον

Τότο:

Ο

πρώτος

που

έχασα

στα

βουνά

Γνώρισα τον Xaver Bongard το 1991 στο Ίντερλακεν. Ήμουν 19 ετών, μόλις είχα τελειώσει το σχολείο και περνούσα όλο μου τον χρόνο σκαρφαλώνοντας και σκεπτόμενος να ξεκινήσω την εκπαίδευση για να γίνω οδηγός βουνού. Ο σύζυγος της αδελφής μου ήταν αδελφός της Annabel, της κοπέλας του Xaver. Έμεναν όλοι μαζί σε ένα διαμέρισμα. Όταν μετακόμισαν εκεί, γνώρισα για πρώτη φορά τον Xaver. 

Ο Xaver είχε καταλάβει τη σοφίτα στον επάνω όροφο· ένα δωμάτιο που, ως νεαρός λάτρης του βουνού, με άφησε με το στόμα ανοιχτό. Σε όλη τη σοφίτα ήταν σκορπισμένος ορειβατικός εξοπλισμός κάθε είδους. Πιολέ, κραμπόν, σχοινιά, ορειβατικές μπότες και πολλά μικρά εξαρτήματα, όπως εκκεντροφόρες ασφάλειες, καρυδάκια και χάλκινα βύσματα: ένα ανοργάνωτο αθλητικό κατάστημα που έκανε την καρδιά μου να χτυπά πιο γρήγορα. Έτρεφα μεγάλο θαυμασμό για τον Xaver. Εκείνος όμως με δέχτηκε σαν παλιό φίλο. Ήταν πολύ ζεστός και ανοιχτός άνθρωπος. Αμέσως ένιωσα ότι υπήρχε η σωστή χημεία μεταξύ μας.

Ο Xaver ήταν εννέα χρόνια μεγαλύτερός μου, κάτι που τότε μου φαινόταν μεγάλη διαφορά. Ήταν ήδη πολύ γνωστός στον χώρο της ορειβασίας. Οι περιπέτειές του στο Γιοσέμιτι τον είχαν κάνει επίσης μεγάλο όνομα στην Αμερική – με μια σειρά πρώτων αναβάσεων στο Ελ Καπιτάν να ξεχωρίζει. Ήταν αναμφίβολα ένας από τους πιο καταξιωμένους – και ιδιαίτερους – ειδικούς της εποχής στην αναρρίχηση σε μεγάλες ορθοπλαγιές, σε βράχο και πάγο. Έτσι, όταν μου πρότεινε να προπονηθούμε και να αναρριχηθούμε μαζί, το ένιωσα σαν μεγάλη τιμή. Γιατί να ήθελε ο Xaver να πάει για αναρρίχηση μαζί μου – έναν νεαρό, σχετικά άπειρο και εντελώς άγνωστο αναρριχητή; Όμως, όπως έμαθα με τον καιρό, έτσι ήταν απλώς ο Xaver. Ήμουν νέος και αποφασισμένος. Νομίζω ότι το σεβόταν αυτό. Δεν ήμουν απλώς ένας σύντροφος για τις δικές του επιδιώξεις.

Νομίζω ότι εκτίμησε το γεγονός πως τον έβλεπα όπως πραγματικά ήταν. Παρά τη διαφορά ηλικίας μεταξύ μας, ταιριάζαμε πολύ και συχνά βρισκόμασταν μαζί στον βράχο και στον πάγο.

Τα επόμενα χρόνια έμαθα πολλά από τον Ξάβερ. Έγινε μέντοράς μου — όχι μόνο σε τεχνικό επίπεδο, αλλά και ως προς τη στάση του απέναντι στη ζωή. Δεν τον ένοιαζε τι πίστευαν οι άλλοι για εκείνον. Ζούσε το πάθος του και ακολουθούσε έναν απλό τρόπο ζωής. Έκανε αυτό που αγαπούσε. Αυτό αντανακλούταν σε κάθε πτυχή της προσωπικότητάς του, συμπεριλαμβανομένης της ιδιαίτερης αίσθησης του χιούμορ του. Θαύμαζα τη ζωή που είχε δημιουργήσει για τον εαυτό του και τον θαύμαζα επειδή ακολουθούσε τον δικό του δρόμο με τέτοια ασυγκράτητη ελευθερία.

Ο Τότο – όπως τον γνώριζαν όσοι ήταν κοντά του – έγινε ένας σημαντικός φίλος για μένα σε μια εποχή που άρχιζα να ξεκαθαρίζω πώς ήθελα να είναι η δική μου ζωή.
Μεγάλωσα σε μια αρκετά παραδοσιακή οικογένεια, όπου η αναρρίχηση δεν αποτελούσε μέρος της ζωής μου. Γνώρισα αυτό το άθλημα σχετικά αργά, όμως είχα πάθει εμμονή και φιλοδοξία μου ήταν να βρίσκω τρόπους να αναρριχώμαι και να βρίσκομαι στα βουνά όσο το δυνατόν περισσότερο. Ο Τότο μου απέδειξε ότι δεν χρειαζόταν να ακολουθώ κανόνες για να το κάνω αυτό και να δημιουργήσω τη ζωή που ήθελα. Έθετε τους δικούς του κανόνες και ακολουθούσε τον δικό του δρόμο. Ακολουθούσε την καρδιά του. Θυμάμαι μια μέρα που, αυθόρμητα, αποφάσισε να φτιάξει φοντί στο παλιό του διαμέρισμα, χρησιμοποιώντας ένα κρεμαστό καμινέτο υγραερίου. Υπήρχε όμως ένα πρόβλημα: δεν είχε πού να κρεμάσει το καμινέτο. Χωρίς δεύτερη σκέψη, ο Τότο άνοιξε μια τρύπα στο όμορφο ταβάνι του δωματίου, βρήκε την κατάλληλη βίδα από το ακατάστατο εργαστήριό του και τη στερέωσε στην οροφή. Το πρόβλημα λύθηκε.

Ήταν απλώς έτσι. Τίποτα δεν μπορούσε να σταθεί εμπόδιο στον δρόμο του. Ήταν απαλλαγμένος από προσδοκίες και κυνηγούσε αυτό που ήθελε χωρίς αναστολές.

Το 1992 ο Xaver πραγματοποίησε μαζί με τον John Middendorf την πρώτη ανάβαση στον βορειοανατολικό πυλώνα του Great Trango Tower στο Καρακορούμ. Όταν επέστρεψε από την αποστολή, οργάνωσε ένα μεγάλο πάρτι και μου χάρισε μια αφίσα του Trango Tower, την οποία έχω ακόμη και σήμερα. Πάνω της έγραψε: "Σύντομα θα έρθει και η δική σου σειρά για μεγάλες αποστολές." Ο Xaver ήταν δικαίως περήφανος για τις φιλοδοξίες του, αλλά παρέμενε πάντα ταπεινός. Το γεγονός ότι με πήρε υπό την προστασία του ήταν ίσως το καλύτερο παράδειγμα για μένα του ανθρώπου που ήταν. Ενέπνεε. Όλοι όσοι έρχονταν σε επαφή μαζί του ένιωθαν το ίδιο. Πάντα σχεδίαζε και καταστρώνα σχέδια, με τη φωτιά πάντα στα μάτια του. Ήταν δεξιοτέχνης του αυτοσχεδιασμού και διεύρυνε τα δημιουργικά όρια με τον τρόπο που ζούσε, με τις σχέσεις του με τους ανθρώπους γύρω του και με τις αναρριχητικές του φιλοδοξίες. Ο ενθουσιασμός του ήταν μεταδοτικός.

Στο βουνό, ήξερες πάντα ότι σε περίμενε μια απαιτητική μέρα όταν ήσουν μαζί με τον Toto. Υπήρχαν πάντα εμπόδια που έπρεπε να ξεπεραστούν, είτε αφορούσαν το αυτοκίνητό του είτε μια διαδρομή. Όμως δεν ενεργούσε ποτέ απερίσκεπτα. Ήταν ένας έξυπνος αναρριχητής που μπορούσε πάντα να βρει διέξοδο από κάθε κατάσταση. Υπήρχε πάντα μια λύση, αν την έβλεπες από διαφορετική οπτική γωνία. Ο τρόπος που σκαρφάλωνε ήταν ο τρόπος που ζούσε. Είχε επίσης ένα πολύ ξεχωριστό στιλ στην αναρρίχηση σε πάγο, που ήταν επαναστατικό για την εποχή. Κινούσε πολύ τα πόδια του, αντί να χρησιμοποιεί την τεχνική των τριών σημείων στήριξης. Αυτό ήταν κάτι που θαύμαζα πραγματικά. Αργότερα, όταν παρακολούθησα τη σχολή οδηγών βουνού, σκέφτηκα ότι θα εντυπωσίαζα πραγματικά με κάποιες από αυτές τις κινήσεις. Όμως, όπως ήταν αναμενόμενο, δεν εκτιμήθηκαν. Θα θυμάμαι πάντα τον οδηγό να μου λέει: “Έτσι δεν κάνουμε εμείς τα πράγματα”. Νομίζω ότι ο Xaver θα το λάτρευε.

Ο Xaver ήταν μεταλλουργός στο επάγγελμα και συχνά σκαρφαλώναμε με ορειβατικό εξοπλισμό που είχε τροποποιήσει και βελτιώσει ή ακόμη και κατασκευάσει ο ίδιος. Έχω ακόμη κάποια από τα έργα του, μεταξύ άλλων και ένα σετ από χάλκινες κεφαλές. Τα τσεκούρια του ήταν πάντα σε άριστη κατάσταση. Τα χέρια του ήταν μια άλλη υπόθεση – φθαρμένα και ταλαιπωρημένα από το σκαρφάλωμα σε πάγο και σχισμές. Είχε δει πολλά και, παρόλο που ζούσε μια άγρια ζωή, ήταν φιλόδοξος και έπαιρνε τα εγχειρήματά του στα σοβαρά. Δεν ήταν όμως επίμονος με πεισματικό τρόπο. Ήταν αληθινός μάστορας.

Τον Φεβρουάριο του 1993, ενώ υπηρετούσα τη στρατιωτική μου θητεία, με πήρε τηλέφωνο ο Toto. «Ας πάμε αύριο μαζί για μια μεγάλη εξόρμηση σε πάγο», μου είπε. «Έχω ένα σχέδιο στο Breitwandfluh: μια πραγματικά μεγάλη, εντυπωσιακή γραμμή πάγου περιμένει την πρώτη ανάβαση». Δυστυχώς, δεν μπορούσα να φύγω τόσο σύντομα. Ο Toto βρήκε έναν άλλο συνεργάτη, τον Michi Gruber. Μαζί κατάφεραν να διανοίξουν αυτή τη μοναδική και πλέον θρυλική διαδρομή πάγου Crack Baby, κοντά στο Κάντερστεγκ. Αυτό αποτέλεσε ορόσημο παγκόσμιας σημασίας για την παγοαναρρίχηση και ενθουσιάστηκα που ανέβηκα ξανά τη διαδρομή με τον Michi στοεπέτειος της πρώτης ανάβασης νωρίτερα φέτος .

Ήταν μετά από αυτή την ανάβαση που ο Τότο στράφηκε στα άλματα BASE. Είχε μάθει να κάνει άλματα στο Γιοσέμιτι λίγα χρόνια νωρίτερα, μαζί με τον Γουίλ Οξ. Όπως ήταν αναμενόμενο, πολύ σύντομα άρχισε να πρωτοστατεί στην ελβετική κοινότητα των BASE jumps, πρωτοπορώντας με νέο εξοπλισμό και νέα άλματα. Ζούσα στη Βέρνη και εργαζόμουν σε μια αίθουσα αναρρίχησης όταν έλαβα το τηλεφώνημα από την αδελφή μου. Ο Ξάβερ είχε πηδήξει από τον «Staubbach» στο Λάουτερμπρούνεν, όπως είχε κάνει πολλές φορές στο παρελθόν. Είχε κάνει τα πάντα σωστά, όπως και πολλές φορές πριν. Όμως το κύριο αλεξίπτωτό του φαινόταν να μην ανοίγει. Όταν άνοιξε το εφεδρικό αλεξίπτωτο, τα δύο αλεξίπτωτα μπλέχτηκαν μεταξύ τους, και αυτό ήταν το τέλος.

Ο κόσμος μου κατέρρευσε. Ήταν ένα ολοκληρωτικό σοκ. Ήταν ο πρώτος φίλος που έχανα στα βουνά και μου πήρε πολύ καιρό να αποδεχτώ αυτό που είχε συμβεί. Πέρασα από όλες αυτές τις διεργασίες, προσπαθώντας να καταλάβω και να βγάλω νόημα από αυτό, προσπαθώντας να βρω μια εξήγηση.

Είναι εύκολο να φανταστεί κανείς πώς ένα τέτοιο περιστατικό σε έναν στενό φίλο και μέντορα θα με έκανε να επανεξετάσω τη δική μου σχέση με τα βουνά. Για μένα, όμως, εδραίωσε την προσήλωσή μου. Ήθελα να ολοκληρώσω αυτό που είχε ξεκινήσει εκείνος. Ήθελα να ζήσω όπως είχε ζήσει εκείνος. Αν και είμαι πεπεισμένος ότι, αν ο Τότο ήταν ακόμη ζωντανός, θα μπορούσε να μου μεταδώσει πολλά ακόμη μαθήματα ζωής.

Έχουν περάσει σχεδόν 30 χρόνια από τότε που χάσαμε τον Xaver. Έχω χάσει κι άλλους φίλους στα βουνά, αλλά εκείνος ήταν ο πρώτος. Ήμουν τόσο νέος και ήταν ο ήρωάς μου.

Ο Τότο εξακολουθεί να είναι παρών στις σκέψεις μου και, όταν γεννήθηκε ο γιος μας, τον ονομάσαμε Ξαβιέ. Ακόμα λέμε συχνά: "Ο Ξάβερ θα το έκανε έτσι". Αναρωτιέμαι πώς θα ήταν σήμερα· αν θα είχε αλλάξει μεγαλώνοντας ή καθώς αναπόφευκτα θα αποκτούσε όλο και περισσότερους χορηγούς, αν θα είχε ωριμάσει ή θα είχε παραμείνει το ίδιο άγριος και ελεύθερος. Τώρα που έχω μεγαλώσει, σκέφτομαι πόσο μεγάλωσα μετά την απώλειά του και πόσο δεν πρόλαβε να μεγαλώσει εκείνος.

Υπήρχαν σίγουρα άλλοι που γνώριζαν τον Toto πολύ περισσότερο και καλύτερα από εμένα. Όμως νιώθω τιμή που διασταυρώθηκαν οι δρόμοι μας. Δεν ήταν μόνο ένας εξαιρετικός αλπινιστής και μέντορας για το μέλλον μου ως αναρριχητή, αλλά και ένας φίλος από τον οποίο έμαθα πολλά για τη ζωή. Ο Toto μου δίδαξε, ίσως πιο σημαντικό από οτιδήποτε άλλο, τον αντίκτυπο που μπορούμε να έχουμε στους ανθρώπους γύρω μας, ακόμη κι αν οι δρόμοι μας κάποιες φορές μας οδηγούν μακριά ο ένας από τον άλλον.