Γνωρίζοντας

τον

Τότο:

Το

πρώτο

πράγμα

που

έχασα

στα

βουνά

Γνώρισα τον Ξάβερ Μπόνγκαρντ το 1991 στο Ιντερλάκεν. Ήμουν 19 χρονών, μόλις είχα τελειώσει το σχολείο, και περνούσα όλο μου τον χρόνο σκαρφαλώνοντας και σκεπτόμενος να ξεκινήσω την εκπαίδευση για να γίνω οδηγός βουνού. Ο σύζυγος της αδελφής μου ήταν αδελφός της κοπέλας του Ξάβερ, της Ανναμπέλ. Όλοι έμεναν μαζί σε ένα διαμέρισμα. Όταν μετακόμισαν εκεί, γνώρισα για πρώτη φορά τον Ξάβερ. 
Ο Ξάβερ είχε καταλάβει τη σοφίτα στον πάνω όροφο· ένα δωμάτιο που έκανε έναν νεαρό λάτρη του βουνού σαν κι εμένα να μένει με το στόμα ανοιχτό. Σε όλη τη σοφίτα ήταν σκορπισμένος ορειβατικός εξοπλισμός κάθε είδους. Τσεκούρια, κραμπόν, σχοινιά, ορειβατικές μπότες και πολλά μικρά εξαρτήματα, όπως εκκεντρικά, σφήνες και χαλκοκέφαλες: ένα ανοργάνωτο αθλητικό κατάστημα που έκανε την καρδιά μου να χτυπά πιο γρήγορα. Ένιωθα μεγάλο δέος για τον Ξάβερ. Εκείνος όμως με υποδέχτηκε σαν παλιό φίλο. Ήταν πολύ ζεστός και ανοιχτός άνθρωπος. Ένιωσα αμέσως ότι υπήρχε χημεία μεταξύ μας.

Ο Ξάβερ ήταν εννέα χρόνια μεγαλύτερος από μένα, κάτι που τότε μου φαινόταν μεγάλη διαφορά. Ήταν ήδη πολύ γνωστός στον χώρο της ορειβασίας. Οι περιπέτειές του στο Γιοσέμιτι τον είχαν κάνει επίσης διάσημο στην Αμερική – με τις πρώτες αναβάσεις στο El Cap να ξεχωρίζουν. Αναμφίβολα ήταν ένας από τους πιο καταξιωμένους – και πιο ξεχωριστούς – ειδικούς της εποχής στην αναρρίχηση μεγάλων ορθοπλαγιών σε βράχο και πάγο. Επομένως, όταν μου πρότεινε να με προπονήσει και να σκαρφαλώσει μαζί μου, το ένιωσα σαν μεγάλη τιμή. Γιατί να θέλει ο Ξάβερ να πάει για αναρρίχηση μαζί μου – έναν νεαρό, συγκριτικά άπειρο και εντελώς άγνωστο αναρριχητή; Όμως, όπως έμαθα αργότερα, έτσι ήταν απλώς ο Ξάβερ. Ήμουν νέος και γεμάτος κίνητρο. Νομίζω ότι το σεβόταν αυτό. Δεν ήμουν απλώς ένας σύντροφος για να εξυπηρετώ τα δικά του ενδιαφέροντα.

Νομίζω ότι εκτίμησε το γεγονός πως τον έβλεπα όπως πραγματικά ήταν. Παρά τη διαφορά ηλικίας μεταξύ μας, τα πηγαίναμε πολύ καλά και συχνά βρισκόμασταν μαζί στον βράχο και στον πάγο.

Τα επόμενα χρόνια έμαθα πολλά από τον Xaver. Έγινε μέντοράς μου — όχι μόνο σε τεχνικό επίπεδο, αλλά και στη στάση του απέναντι στη ζωή. Δεν τον ένοιαζε τι πίστευαν οι άλλοι για εκείνον. Ζούσε το πάθος του και ακολουθούσε έναν απλό τρόπο ζωής. Έκανε αυτό που αγαπούσε. Αυτό αντανακλούσε σε κάθε πτυχή της προσωπικότητάς του, συμπεριλαμβανομένης της μοναδικής του αίσθησης του χιούμορ. Θαύμαζα τη ζωή που είχε δημιουργήσει για τον εαυτό του και τον θαύμαζα επειδή ακολουθούσε τον δικό του δρόμο με τέτοια ασυγκράτητη ελευθερία.

Ο Toto – όπως τον αποκαλούσαν οι δικοί του άνθρωποι – έγινε ένας σημαντικός φίλος για μένα σε μια περίοδο που άρχιζα να καταλαβαίνω πώς ήθελα να είναι η δική μου ζωή.
Μεγάλωσα σε μια αρκετά παραδοσιακή οικογένεια, όπου η αναρρίχηση δεν αποτελούσε μέρος της ζωής μου. Γνώρισα το άθλημα σχετικά αργά, όμως είχα πάθει εμμονή, και η φιλοδοξία μου ήταν να βρίσκω τρόπους να αναρριχώμαι και να βρίσκομαι στα βουνά όσο το δυνατόν περισσότερο. Ο Toto μου απέδειξε ότι δεν χρειαζόταν να ακολουθώ κανόνες για να το κάνω αυτό και να δημιουργήσω τη ζωή που ήθελα. Έφτιαξε τους δικούς του κανόνες και ακολούθησε τον δικό του δρόμο. Ακολούθησε την καρδιά του. Θυμάμαι μια μέρα που, αυθόρμητα, αποφάσισε να φτιάξει φοντί στο παλιό του διαμέρισμα, πάνω σε ένα κρεμαστό καμινέτο υγραερίου. Υπήρχε όμως ένα πρόβλημα: δεν είχε πού να κρεμάσει το καμινέτο. Χωρίς δεύτερη σκέψη, ο Toto άνοιξε μια τρύπα στο όμορφο ταβάνι του δωματίου, βρήκε την κατάλληλη βίδα από το ακατάστατο εργαστήριό του και τη στερέωσε στην οροφή. Το πρόβλημα λύθηκε.

Έτσι ήταν απλώς. Τίποτα δεν μπορούσε να σταθεί εμπόδιο στον δρόμο του. Ήταν απαλλαγμένος από προσδοκίες και κυνηγούσε αυτό που ήθελε χωρίς αναστολές.

Το 1992, ο Xaver πραγματοποίησε την πρώτη ανάβαση της βορειοανατολικής ορθοπλαγιάς του Great Trango Tower στο Καρακορούμ μαζί με τον John Middendorf. Όταν επέστρεψε από την αποστολή, διοργάνωσε ένα μεγάλο πάρτι και μου έδωσε μια αφίσα του Trango Tower, την οποία έχω ακόμη και σήμερα. Πάνω της έγραψε: «Σύντομα θα έρθει η σειρά σου για μεγάλες αποστολές.» Ο Xaver ήταν δικαιολογημένα περήφανος για τη φιλοδοξία του, αλλά παρέμενε πάντα ταπεινός. Το ότι με πήρε υπό την προστασία του ήταν ίσως το καλύτερο παράδειγμα για μένα του ανθρώπου που ήταν. Ενέπνεε. Όλοι όσοι ήρθαν σε επαφή μαζί του ένιωθαν το ίδιο. Πάντα σχεδίαζε και κατέστρωνε σχέδια, με τη φωτιά να καίει πάντα στα μάτια του. Ήταν δεξιοτέχνης του αυτοσχεδιασμού και διεύρυνε τα όρια της δημιουργικότητας με τον τρόπο που ζούσε, με τις σχέσεις του με τους ανθρώπους γύρω του και με τις αναρριχητικές του φιλοδοξίες. Ήταν μεταδοτικό.

Στο βουνό, ήξερες πάντα ότι σε περίμενε μια απαιτητική μέρα όταν ήσουν μαζί με τον Toto. Υπήρχαν πάντα προκλήσεις που έπρεπε να ξεπεραστούν, είτε αφορούσαν το αυτοκίνητό του είτε μια διαδρομή. Δεν ήταν όμως ποτέ απερίσκεπτος. Ήταν ένας έξυπνος αναρριχητής που μπορούσε πάντα να βρίσκει διέξοδο από κάθε κατάσταση. Υπήρχε πάντα μια λύση, αν έβλεπες τα πράγματα από διαφορετική οπτική γωνία. Ο τρόπος με τον οποίο αναρριχόταν ήταν ο τρόπος με τον οποίο ζούσε. Είχε επίσης ένα πολύ ξεχωριστό στυλ αναρρίχησης σε πάγο, το οποίο ήταν επαναστατικό για την εποχή. Κινούσε πολύ τα πόδια του, αντί να χρησιμοποιεί την τεχνική των τριών σημείων στήριξης. Αυτό ήταν κάτι που θαύμαζα πραγματικά. Αργότερα, όταν παρακολούθησα την εκπαίδευση για να γίνω οδηγός βουνού, σκέφτηκα ότι θα εντυπωσίαζα πραγματικά με κάποιες από αυτές τις κινήσεις. Όμως, όπως ήταν αναμενόμενο, δεν εκτιμήθηκαν. Θα θυμάμαι για πάντα τον οδηγό να μου λέει: “Αυτός δεν είναι ο τρόπος με τον οποίο κάνουμε τα πράγματα”. Νομίζω ότι ο Xaver θα το απολάμβανε πολύ.

Ο Xaver ήταν μεταλλουργός στο επάγγελμα και συχνά σκαρφαλώναμε με ορειβατικό εξοπλισμό που είχε τροποποιήσει και βελτιώσει ή ακόμη και κατασκευάσει ο ίδιος. Έχω ακόμη μερικές από τις δημιουργίες του, μεταξύ άλλων ένα σετ χάλκινων κεφαλών. Οι πιολέ του ήταν πάντα σε άριστη κατάσταση. Τα χέρια του, όμως, ήταν άλλη ιστορία – ταλαιπωρημένα και γεμάτα σημάδια από την αναρρίχηση σε πάγο και σχισμές. Είχε δει πολλά και, παρόλο που ζούσε μια άγρια ζωή, ήταν φιλόδοξος και αντιμετώπιζε τα εγχειρήματά του με σοβαρότητα. Δεν ήταν όμως επίμονος με πεισματικό τρόπο. Ήταν πραγματικός μάστορας.

Τον Φεβρουάριο του 1993, ενώ υπηρετούσα τη στρατιωτική μου θητεία, με πήρε τηλέφωνο ο Τότο. «Αύριο πάμε μαζί για μια μεγάλη εξόρμηση στον πάγο», μου είπε. «Έχω ένα πρότζεκτ στο Breitwandfluh: μια πραγματικά μεγάλη, εντυπωσιακή γραμμή πάγου περιμένει την πρώτη της ανάβαση». Δυστυχώς, δεν μπορούσα να φύγω με τόσο σύντομη προειδοποίηση. Ο Τότο βρήκε έναν άλλο συνεργάτη, τον Μίχι Γκρούμπερ. Μαζί κατάφεραν να ανοίξουν αυτή τη μοναδική και πλέον θρυλική διαδρομή πάγου Crack Baby κοντά στο Καντερστέγκ. Αυτό αποτέλεσε παγκόσμιο ορόσημο στην αναρρίχηση σε πάγο και ενθουσιάστηκα που αναρριχήθηκα ξανά με τον Μίχι στηεπέτειο της πρώτης ανάβασης νωρίτερα φέτος .

Ήταν μετά από αυτή την ανάβαση που ο Toto στράφηκε στα άλματα BASE. Είχε μάθει να κάνει άλματα στο Yosemite λίγα χρόνια νωρίτερα μαζί με τον Will Oxx. Δεν προκάλεσε έκπληξη σε κανέναν το ότι πολύ σύντομα άρχισε να πρωτοστατεί στην ελβετική σκηνή του BASE, πρωτοπορώντας με νέο εξοπλισμό και νέα άλματα. Ζούσα στη Βέρνη και εργαζόμουν σε μια αίθουσα αναρρίχησης όταν δέχτηκα το τηλεφώνημα από την αδελφή μου. Ο Xaver είχε πηδήξει από τον «Staubbach» στο Lauterbrunnen, όπως είχε κάνει πολλές φορές στο παρελθόν. Τα είχε κάνει όλα σωστά, όπως και πολλές φορές στο παρελθόν. Όμως το κύριο αλεξίπτωτό του δεν φάνηκε να ανοίγει. Αφού τράβηξε το αλεξίπτωτο έκτακτης ανάγκης, τα δύο αλεξίπτωτα μπλέχτηκαν και αυτό ήταν το τέλος.

Για μένα κατέρρευσε ένας ολόκληρος κόσμος. Ήταν απόλυτο σοκ. Ήταν ο πρώτος φίλος που είχα χάσει στα βουνά και μου πήρε πολύ καιρό να αποδεχτώ αυτό που είχε συμβεί. Πέρασα από όλες αυτές τις διεργασίες, προσπαθώντας να καταλάβω και να βγάλω νόημα από όσα είχαν συμβεί, προσπαθώντας να βρω μια εξήγηση.

Είναι εύκολο να φανταστώ πώς ένα τέτοιο περιστατικό, που θα συνέβαινε σε έναν στενό φίλο και μέντορα, θα με έκανε να επανεξετάσω τη δική μου σχέση με τα βουνά. Όμως, για μένα, εδραίωσε την προσήλωσή μου. Ήθελα να ολοκληρώσω αυτό που είχε ξεκινήσει. Ήθελα να ζήσω όπως είχε ζήσει εκείνος. Παρόλο που είμαι πεπεισμένος ότι, αν ο Τότο ήταν ακόμη ζωντανός, θα μπορούσε να μου μεταδώσει πολλά ακόμη μαθήματα ζωής.

Έχουν περάσει σχεδόν 30 χρόνια από τότε που χάσαμε τον Xaver. Έχω χάσει κι άλλους φίλους στα βουνά, αλλά εκείνος ήταν ο πρώτος. Ήμουν τόσο νέος και ήταν ο ήρωάς μου.

Ο Τότο εξακολουθεί να με συντροφεύει στις σκέψεις μου και, όταν γεννήθηκε ο γιος μας, του δώσαμε το όνομα Ξαβιέ. Ακόμη λέμε συχνά: «Ο Ξάβερ θα το είχε κάνει έτσι». Αναρωτιέμαι πώς θα ήταν σήμερα· αν θα είχε αλλάξει καθώς μεγάλωνε ή καθώς αναπόφευκτα θα αποκτούσε περισσότερους χορηγούς, αν θα είχε ωριμάσει ή αν θα είχε παραμείνει τόσο άγριος και ελεύθερος. Τώρα που είμαι μεγαλύτερος, σκέφτομαι όλη την πορεία ενηλικίωσης που πέρασα μετά την απώλειά του και όλη την πορεία ενηλικίωσης που εκείνος δεν πρόλαβε να ζήσει.

Σίγουρα υπήρχαν άλλοι που γνώριζαν τον Τότο πολύ περισσότερο και καλύτερα απ’ ό,τι εγώ. Όμως νιώθω τιμή που διασταυρώθηκαν οι δρόμοι μου μαζί του. Δεν ήταν μόνο ένας εξαιρετικός αλπινιστής και μέντορας στην πορεία μου ως αναρριχητή, αλλά και ένας φίλος από τον οποίο έμαθα πολλά για τη ζωή. Ο Τότο μου δίδαξε, ίσως πιο σημαντικό από οτιδήποτε άλλο, τον αντίκτυπο που μπορούμε να έχουμε στους ανθρώπους γύρω μας, ακόμη κι αν οι δρόμοι μας κάποιες φορές μας οδηγούν σε διαφορετικές κατευθύνσεις.